Houtrot: eerst de oorzaak, dan pas het herstel

Houtrot ontstaat niet door verf die loslaat. Het ontstaat door water dat langer dan nodig in het hout blijft. De verf die loslaat is het gevolg, niet de oorzaak. Dat onderscheid bepaalt of een reparatie twintig jaar meegaat of drie.

Waar het water binnenkomt

Vier routes zijn verantwoordelijk voor het overgrote deel van de gevallen. De kopse kant van het hout, waar de nerf open ligt en water als door een rietje wordt opgezogen. De verbinding tussen stijl en dorpel, die door de jaren heen minimaal werkt en waar de verf scheurt. De kitnaad rond de beglazing, die verhardt en scheurt zodat regen achter het glas loopt. En de aansluiting van de onderdorpel op het metselwerk, waar water blijft staan omdat de afwatering niet meer werkt.

Er is een vijfde die vaak wordt vergeten: condens aan de binnenzijde bij enkel glas of bij slecht ventilerende ruimtes. Dat water loopt langs het glas de sponning in en tast het kozijn van binnenuit aan. Als de aantasting aan de binnenzijde zit en de buitenkant er nog goed uitziet, is dat bijna altijd de oorzaak.

Zelf vaststellen hoe erg het is

Een schroevendraaier is voldoende. Duw de punt met normale kracht in het verdachte hout. Blijft het hout hard, dan is er hooguit oppervlakkige schade. Zakt de punt enkele millimeters weg, dan is er sprake van beginnende aantasting die met een reparatiesysteem is te herstellen. Zakt de punt een centimeter of dieper weg, of komt er vochtige, sponsachtige vezel mee, dan is het aangetaste deel constructief verloren en moet er hout worden vervangen.

Controleer daarbij ook de onderzijde van de dorpel, niet alleen de bovenkant. Aantasting begint vrijwel altijd aan de onderkant en aan de kopse kanten, waar niemand kijkt.

De drie herstelmethoden

De tweede methode wordt in de praktijk onderschat. Een inzetstuk in dezelfde houtsoort, met de nerf in dezelfde richting, gaat net zo lang mee als het omliggende hout. Een reparatiesysteem is stijver dan hout en werkt niet mee met de vochtbeweging. Op een plek die veel werkt, scheurt de reparatie daardoor op termijn los aan de rand. Op een stabiele plek is het uitstekend.

Herstellen of vervangen

De grens ligt ruwweg bij de helft. Is meer dan de helft van een onderdeel aangetast, is het kozijn scheluw getrokken, of zit de aantasting op meerdere plekken in hetzelfde raamwerk, dan is vervangen op termijn goedkoper. Bij monumenten en beeldbepalende panden geldt dat minder: daar telt behoud van het oorspronkelijke materiaal zwaarder, en wordt er verder gegaan met herstellen dan bij een gewone woning verstandig zou zijn.

Een rekensom die vaak wordt vergeten: het herstellen van vijf plekken kost al snel evenveel als een nieuw kozijn, maar een nieuw kozijn brengt ook nieuw glas, nieuw hang- en sluitwerk en herstel van het metsel- en stucwerk met zich mee. Onder de streep valt herstellen daardoor vaker gunstig uit dan de eerste indruk doet vermoeden.

Voorkomen dat het terugkomt

Na het herstel horen drie dingen te gebeuren. De kopse kanten worden extra verzadigd met grondlaag, omdat daar de opname plaatsvindt. De afwatering wordt hersteld: de waterhol in de dorpel moet vrij zijn en de druiprand moet werken. En de kitnaad wordt volledig vernieuwd, niet plaatselijk bijgewerkt, want oude kit naast nieuwe kit scheurt op de overgang.

Daarna is een controle om de drie jaar voldoende. Kit die begint te scheuren en verf die op de dorpel dof wordt, zijn de vroegste signalen. Op dat moment ingrijpen kost een fractie van wat een herstel na tien jaar kost.